Created By
NafTiLos

Τελευταία ενημέρωση
22/6/2001
Σελήνη 19 ημερών
Η νύχτα ξαναρχίζει να μεγαλώνει

Maurits Cornelis Escher

Λοιπόν, ας προσπαθήσουμε ν’ ανέβουμε στο βουνό, όχι πατώντας σ’ αυτό που βρίσκεται από κάτω μας, αλλά ελκόμενοι από αυτό που είναι από πάνω μας: για μένα αυτό είναι τ’ αστέρια. Αμήν.

M.C. Escher

Ο M.C. Escher γεννήθηκε στην πόλη Leeuwarden της Ολλανδίας στις 17 Ιουνίου του 1898. Αν και δεν ήταν καλός μαθητής στο σχολείο, ο πατέρας του – ο οποίος ήταν πολιτικός μηχανικός και αγαπούσε τα μαθηματικά - τον προέτρεψε να ασχοληθεί με την ξυλουργική και να σπουδάσει αρχιτεκτονική. Σπούδασε στην Σχολή Αρχιτεκτονικής και Διακοσμητικών Τεχνών του Haarlem από το 1919 ως το 1922. Δάσκαλος του εκεί ήταν ο Ολλανδός Samuel Jesserunde Mosquita, ο οποίος τον συμβούλεψε να αφήσει την αρχιτεκτονική και να ασχοληθεί με τις γραφικές τέχνες. Έτσι, το ενδιαφέρον του Escher στράφηκε προς τις γραφικές και διακοσμητικές τέχνες, και ιδιαίτερα στην ξυλογραφία και την ξυλογλυπτική. Επαγγελματικά ασχολήθηκε επίσης με την εικονογράφηση βιβλίων και γραμματοσήμων καθώς και με τοιχογραφίες.

Όταν τέλειωσε τις σπουδές του, άρχισε να ταξιδεύει συχνά. Πήγε στη Γαλλία κι από κει στη νότια Ισπανία όπου εντυπωσιάστηκε από τα γεωμετρικά μοτίβα που διακοσμούν τους τοίχους της Αλάμπρα. Η χώρα όμως που τον γοήτευσε βαθιά ήταν η Ιταλία. Στις αρχές του 1923 γνώρισε στη Ραβένα την Ελβετή Jetta Umiker, με την οποία παντρεύτηκαν ένα χρόνο αργότερα και απόκτησαν τρία παιδιά. Μετακόμισαν στη Ρώμη το 1923 όπου και έμειναν ως το 1935. Κάθε άνοιξη ο Escher ταξίδευε σ’ όλη τη χώρα και κατέγραφε οτιδήποτε του προκαλούσε το ενδιαφέρον. Το χειμώνα ξεχώριζε τις πιο ενδιαφέρουσες ιδέες και τις μετέτρεπε σε έργα.

Η άνοδος του φασισμού ανάγκασε το ζευγάρι να πάει στην Ελβετία το 1935 και δύο χρόνια αργότερα στο Βέλγιο. Το 1941 όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν τις Βρυξέλλες, ο Escher εγκαταστάθηκε στο Baarn, μια πόλη στην κεντρική Ολλανδία. Το 1970 πήγε στο Laten όπου και πέθανε στις 27 Μαρτίου του 1972.

Σε όλη του την καριέρα του Escher βασική πηγή έμπνευσης αποτελεί η δομή. Στο πρώιμο έργο του βρίσκουμε ρεαλιστικές απεικονίσεις των τοπίων και των κτιρίων που συναντούσε στα ταξίδια του, αλλά και εκεί ακόμα φαίνεται ότι το ενδιαφέρον του εστιαζόταν κυρίως στη δομή των κατασκευών κι όχι στο τοπίο καθεαυτό. Το 1936 επισκέφθηκε ξανά την Αλάμπρα. Μελέτησε σε βάθος τα γεωμετρικά σχέδια που για θρησκευτικούς λόγους δεν απεικόνιζαν ανθρώπους ή ζώα. Θέλησε να εμφυσήσει ζωή στα αφηρημένα μοτίβα, προσθέτοντας ζώα, φυτά και ανθρώπους. Έτσι τα έργα αυτής της περιόδους περιλαμβάνουν περίπλοκα μοτίβα με στυλιζαρισμένα ζώα, πουλιά ή ψάρια πυκνά συμπεπλεγμένα, δίχως κενό διάστημα ανάμεσα στα σχήματα.

Η επίσκεψη αυτή καθώς και η αναχώρησή του από το εντυπωσιακό τοπίο της Ιταλίας, δίνουν μια άλλη τροπή στο έργο του μετά το 1937. Εγκαταλείπει τα αναπαραστατικά έργα στρέφεται σε επινοημένες συνθέσεις. Έτσι, ο Escher παύει να ταξιδεύει για να βρει πηγές έμπνευσης και δημιουργεί τα έργα του στο στούντιο. Από το 1940 γίνεται εμφανές το μοναδικό του στυλ. Σχεδιάζει αλλόκοτα κτίρια όπου παίζουν με την οπτική αντίληψη του θεατή, δημιουργώντας οφθαλμαπάτες όπως σκάλες που φαίνεται να οδηγούν ταυτόχρονα προς τα πάνω και προς τα κάτω – είναι οι περίφημες «αδύνατες» κατασκευές. Επίσης επεξεργάζεται την αντιληπτική σύγκρουση που προκαλείται από μια επιφάνεια που φαίνεται να είναι ταυτόχρονα επίπεδη και τρισδιάστατη. Για παράδειγμα στη λιθογραφία Ερπετά (1943), ορισμένα μέρη των συμπεπλεγμένων κροκόδειλων φαίνεται να ζωντανεύουν καθώς ξεφεύγουν από τα όρια του χαρτιού.

Η συστηματική διαίρεση του πεδίου, ο απεριόριστος χώρος, οι δακτύλιοι και οι σπείρες στο χώρο, οι κατοπτρικές εικόνες, οι αντιστροφές, η σύγκρουση ανάμεσα στο επίπεδο και στο τρισδιάστατο, και οι «αδύνατες» κατασκευές, μετέτρεψαν στα χέρια του Escher, τη γεωμετρία σε ανυπέρβλητη τέχνη.

Αν και ο Escher δεν είχε ουσιώδη μαθηματική ή άλλη επιστημονική παιδεία, η ακριβής και αναλυτική του προσέγγιση στην οπτική είχε ιδιαίτερη επίδραση στους ψυχολόγους που ασχολούνται με την οπτική αντίληψη, στους μαθηματικούς και ειδικά στους κρυσταλλογράφους – τους επιστήμονες που ασχολούνται με τις μορφές και τη δομή των κρυστάλλων - χτίζοντας έτσι μια συμβολική γέφυρα ανάμεσα στην επιστήμη και στην τέχνη.

Ο Escher έγινε διάσημος για τις 448 λιθογραφίες και ξυλογραφίες του καθώς και τους περισσότερους από 2000 πίνακες και σχέδια του. Όπως ορισμένοι άλλοι από τους διάσημους ομότεχνούς του – ο Michelangelo, ο Leonardo da Vinci, ο Dürer και ο Holbein – ο Escher ήταν αριστερόχειρας. Στο έργο του αναγνωρίζουμε τόσο την ενδελεχή παρατήρηση του περιβάλλοντος όσο και την πολυδιάστατη έκφραση της φαντασίας του. Ο Escher μας πρόσφερε νέους τρόπους αντίληψης του χώρου, του χρόνου και της προοπτικής, εξασκώντας μας μιαν απαράμιλλη γοητεία.